Chuyên mục
Hỏi đáp pháp lý

Tranh chấp bản quyền truyền hình bóng đá Super League

THẤY GÌ QUA VỤ “TRANH CHẤP BẢN QUYỀN TRUYỀN HÌNH BÓNG ĐÁ SUPER LEAGUE” Ở VIỆT NAM
“Luật sư Nguyễn Tư Thúc”

Xin chào các fan hâm mộ bóng đá, tôi xin tự giới thiệu, tôi cũng là một fan bóng đá cuồng nhiệt, mấy ngày qua trên các phương tiện thông tin đại chúng, báo chí, đài phát thanh, mạng internet….nổi lên lùm xùm vụ tranh chấp bản quyền truyền hình bóng đá phát sóng các trận đấu tranh giải Bóng đá ngoại hạng Việt Nam,tôi cũng theo dõi và trăn trở mấy ngày liền, trước giờ khai mạc giải, mở màn cho một năm mới bóng đá Việt Nam, vụ scandal này nổ ra là một dấu hiệu không vui cho nền bóng đá nước nhà, tôi quá bức xúc nên cũng góp vài ý kiến trong vụ này.

Qua thông tin trên báo chí, truyền hình, mạng internet, tôi cũng nhận diện, liệt kê được những chủ thể có liên quan đến vụ tranh chấp này.
Đầu tiên phải kể đến “các nhân vật chính” Liên đoàn bóng đá Việt Nam(viết tắt là VFF), Công ty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam(viết tắt là VPF),Công ty cổ phần viễn thông và truyền thông An Viên (viết tắt là AVG) và một số chủ thể có quyền và nghĩa vụ liên quan khác như Đài truyền hình VTV, “các nghệ sĩ sân cỏ”, và xét đến cùng còn có các khán giả xem truyền hình bóng đá, các fan hâm mộ và tôi nữa..!

Tóm tắt vụ lùm xùm như sau :
Ngày 29/12/2011, Công ty VPF đơn phương ra Quyết định cho phép đài truyền hình VTV được quyền tiếp cận, phát sóng và phân phối đến các đài địa phương khác trong cả nước các trận đấu trong giải bóng đá ngoại hạngViệt Nam do Công ty được ủy quyền tuyên truyền, khai thác phát sóng truyền hình từ Liên đoàn bóng đá Việt Nam(viết tắt là VFF), đơn vị đầu tiên lên tiếng phản đối hành động của VPF chính là đơn vị đã ký hợp đồng độc quyền khai thác, phân phối chương trình phát sóng truyền hình các trận đấu bóng đá do Liên đoàn bóng đá Việt Nam(VFF) tổ chức, điều hành giải với lý do rất rõ ràng : Công Ty cổ phần viễn thông và truyền thông An Viên,(viết tắt là AVG) là đơn vị độc quyền khai thác bản quyền truyền hình phát sóng, Quyết định của VPF là hành vi xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của AVG và chính thức yêu cầu VPF tôn trọng hợp đồng của AVG đã ký trước đó với VFF !. động thái của cơ quan chịu trách nhiệm chính lúc này thì sao ?
VFF cũng có văn bản chính thức gửi đến VPF yêu cầu tôn trọng,đảm bảo quyền lợi cho bên AVG theo nội dung trong hợp đồng mà AVG đã ký với Liên đoàn(VFF) và đương nhiên
(nếu hợp đồng có hiệu lực) thì quyền lợi của AVG cũng chính là nghĩa vụ của VFF phải thực hiện trong hợp đồng và VFF không thể chuyển giao nghĩa vụ này cho bên thứ ba nếu không có sự đồng ý của AVG !?..

Quyền cho phép hay không cho phép người khác sử dụng tác phẩm của mình có trả tiền hay không trả tiền, trả tiền bao nhiêu ?.. là quyền của chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ quy định trong pháp luật sở hữu trí tuệ, là quyền tài sản được quy định trong Bộ luật dân sự Việt nam.
Bản quyền phát sóng truyền hình là một ví dụ.
Tôi đọc thấy ở trên mạng internet có 2 văn bản nhân danh 2 chủ sở hữu quyền khác nhau, cho phép 2 tổ chức phát sóng khác nhau được quyền tiếp cận, phát sóng truyền hình, công bố các trận đấu bóng đá đến với công chúng, cả hai văn bản nêu trên có nội dung, văn phong na ná như nhau.
Nội dung công văn như thế này:
+ “…Bằng văn bản này xác nhận Công ty cổ phần viễn thông và truyền thông An Viên là đơn vị sở hữu thương quyền và khai thác bản quyền truyền hình các giải bóng đá….”
Công văn phía ghi rõ tiêu đề là “ Giấy chứng nhận sở hữu thương quyền truyền hình bóng đá năm 2012”do Liên đoàn bóng đá Việt Nam cấp ngày 9/12/2011( không số)

+ “….Bằng văn bản này Công Ty VPF xác nhận cho phép Đài Truyền hình Việt Nam(VTV) và các đơn vị trực thuộc đài VTV được tuyên truyền, truyền hình trưc tiếp và phát lại các trận bóng đá của…” (công văn số 20 CV/VPF/2011)
Công văn này không có tiêu đề chỉ có ghi chú dưới số hiệu công văn “V/v Truyền hình trực tiếp và phát lại các trận đấu của các giải chuyên nghiệp.”do Đại diện Công ty VPF Ông Nguyễn Đức Kiên, ký ngày 29/12/2011

Trong những ngày vừa qua, hai “Chủ sở hữu quyền” VFF và VPF đều phủ nhận lẫn nhau và đưa ra các căn cứ pháp luật để chứng minh : chính tổ chức mình mới đích thực là chủ sở hữu thương quyền truyền hình và mình mới có quyền nhân danh chủ sở hữu thực hiện quyền cho phép hay không cho phép bất kỳ ai sử dụng chương trình phát sóng truyền hình để công bố trận đấu bóng đá đến công chúng, quyết định mức phí cấp quyền phát sóng truyền hình là bao nhiêu (thuật ngữ pháp lý gọi là cấp Lixăng) !?

Tôi xin đặt vấn đề:
Thực chất ai là chủ sở hữu quyền, phát sinh quyền dựa trên căn cứ nào?
Căn cứ pháp luật cả hai bên đưa ra đều dựa trên căn cứ pháp luật thể dục,thể thao, Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật thể dục,thể thao và pháp luật thành lập, tổ chức Hiệp hội, bên cạnh đó các bên còn căn cứ trên các nghị quyết, điều lệ của tổ chức,quyết định thành lập và thậm chí còn có cả thông báo kết luận của cơ quan nhà nước thẩm quyền chấp thuận chủ trương khai thác bản quyền truyền hình do tổ chức đề xuất !??..

Nếu sử dụng công cụ pháp lý là pháp luật sở hữu trí tuệ để độc quyền khai thác, ngăn cấm đối thủ cạnh tranh trong cùng lĩnh vực kinh doanh thì còn phải cân nhắc đến lợi ích xã hội, lợi ích của dân chúng, trong vụ việc này Nhà nước chưa cần thiết phải áp dụng quyền lixăng cưỡng bức (buộc chuyển giao quyền sử dụng) của mình, nhưng vụ việc có thể được được xem xét dưới góc độ pháp luật cạnh tranh về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường để độc quyền phân phối hay Luật bảo vệ người tiêu dùng là điều hoàn toàn có khả năng xảy ra, phải tính đến.

Đối tượng tài sản tranh chấp chính trong vụ này là Quyền tài sản sở hữu trí tuệ thì không thấy bên nào nhắc đến việc tuân thủ hay áp dụng quy định của Luật sở hữu trí tuệ.
Cả hai bên đều “quên” hay không biết đến.

Mọi công dân, tổ chức đều có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, một khi đương sự đã vận dụng đến công cụ pháp lý Quyền sở hữu trí tuệ để cạnh tranh,loại bỏ đối thủ trong kinh doanh.
Cho phép hay ngăn cấm(không cho phép)người khác sử dụng tác phẩm của mình (trường hợp này là Bản quyền phát sóng truyền hình) thì đương sự phải thỏa những yêu cầu của pháp luật sở hữu trí tuệ như: điều kiện bảo hộ của quyền, phạm vi bảo hộ của quyền, giới hạn bảo hộ của quyền, quyền được yêu cầu pháp luật bảo vệ khi quyền lợi hợp pháp của mình bị người khác xâm phạm….
Ngoài ra, đằng sau sự việc này còn rất nhiều khoảng mờ bị che khuất, phủ lấp, không xem xét đến như :
Các bên đã không xác định rõ ràng, chính xác : nguồn gốc hình thành quyền này là từ đâu, ai là tác giả, ai là đồng chủ sở hữu quyền, tỷ lệ đóng góp và chia chác của các đồng chủ sở hữu như thế nào, gía trị quyền thời điểm hiện tại, và chuỗi giá trị có thể phát sinh, đem lại cho chủ sở hữu quyền khi khai thác sử dụng quyền theo thời gian, theo mục đích
( tự khai thác, cấp quyền sử dụng..) theo lĩnh vực sử dụng….

Tôi xin quay trở lại vấn đề bản hợp đồng số 08/HD/2010/VFF-AVG, ngày 8/12/2010 của Công ty AVG, xem chừng như AVG là người nắm giữ lợi thế pháp lý cao nhất trong vụ tranh chấp này, nếu bản hợp đồng đó (căn cứ phát sinh quyền của AVG) đưa ra kiện ở Tòa, giả sử Tòa chấp nhận thụ lý thì AVG phải làm rõ yêu cầu của mình trong đơn kiện : kiện ai, kiện việc gì, căn cứ khởi kiện ? Không khéo thì bản hợp đồng đã ký với AFF lại phản tác dụng nếu (giả sử) bị Tòa tuyên là vô hiệu, hay bị Tòa bác yêu cầu khởi kiện (có thể căn cứ theo những quy định trong pháp luật dân sự như bị vô hiệu do nhầm lẫn nội dung, hay vi phạm hình thức chuyển giao quyền …) thì lợi thế pháp lý cao nhất của AVG cũng lại chính là điểm yếu bị lung lay nhất.
Hiện nay ở Việt Nam, trong giới pháp lý chúng tôi còn tranh luận chưa ngã ngũ vấn đề : Trận bóng đá có được xem là cuộc biểu diễn, chủ thể quyền được bảo hộ trong Luật sở hữu trí tuệ hay không (trong thực tế một Trận bóng đá đem lại giá trị thương mại rất lớn và có nhiều phương thức để khai thác tài sản trí tuệ này : xem tại chỗ, xem trên truyền hình trực tiếp, xem lại bản ghi phát sóng lại…) đây là một đơn vị tài sản trí tuệ được tạo ra độc lập và có thể khai thác những giá trị, khía cạnh khác nhau, vd: Đài truyền hình có thể lựa chọn trận bóng nào để quyết định mua hay không mua quyền phát sóng trực tiếp, phát lại bản sao hay không phát, tương tự như vậy các Giải bóng đá cũng có giá trị độc lập và sức hấp dẫn, thu hút công chúng khác nhau, tùy thuộc vào quy mô giải, tên tuổi đội bóng, cầu thủ tham gia biểu diễn, thi đấu, trong nước hay khu vực, thế giới….
Trong vụ tranh chấp này, theo thông tin tôi được biết thì (giả sử nếu có) các bên có ý định đưa vụ việc tranh chấp ra Tòa thì theo tôi, tranh chấp của AVG với VPF là quan hệ tranh chấp quyền liên quan – quyền của tổ chức phát sóng thụ hưởng quyền do nhận chuyển nhượng – tranh chấp giữaVPF với VFF (nếu có) là tranh chấp của các chủ sở hữu quyền tác giả về phương thức, đối tượng khai thác quyền, còn một khả năng nữa có thể xảy ra là một vụ kiện tranh chấp hợp đồng số 08/HD/2010/VFF-AVG, ngày 8/12/2010 giữa AVG và VFF.
Việc kiện tụng giải quyết tranh chấp ở đây (nếu có) là vấn đề của các bên và giới pháp lý chuyên môn, riêng cá nhân tôi qua vụ việc này,chỉ thấy nổi lên rõ nhất một điều là các cầu thủ với tư cách là “người biểu diễn” các nhân tố chính tạo nên sức hấp dẫn của một trận bóng, thu được phần lớn tình cảm của công chúng hâm mộ, trực tiếp sáng tạo ra giá trị tài sản trí tuệ, thì không thấy đề cập tới, đây cũng là đặc thù của bóng đá Việt Nam.
Xét vể phương diện tài chính,tranh chấp này là tranh chấp lợi ích thương mại bình thường của các bên trong kinh doanh, trả lời cho câu hỏi : Ai cho phép ai, Ai cấm ai khai thác, sử dụng bản quyền chương trình phát sóng truyền hình, ai trả tiền cho ai, trả bao nhiêu, người được cấp quyền sử dụng trong thời gian bao lâu, hình thức sử dụng (trực tiếp,phát lại) ? trận đấu hay giải đấu, sử dụng cho mục đích nào? ở đâu ?
Nếu như có thể dùng chữ “giá mà” thì tôi có thể nói:
“giá mà” các bên trong vụ việc này có sự quan tâm, đánh giá cẩn trọng hơn pháp luật sở hữu trí tuệ ngay từ đầu trước khi ra các quyết định pháp lý của mình thì có lẽ vụ tranh chấp không xảy ra.
Giá mà các bên tôn trọng Luật sở hữu trí tuệ hơn…!
Hiện nay trên thế giới người ta đã tiến rất xa trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trong bối cảnh toàn cầu hóa thị trường hiện nay,các phương thức khai thác, vốn hóa giá trị tài sản trí tuệ, gia tăng giá trị thặng dư, lợi nhuận hóa tài sản trí tuệ là phương thức kinh doanh tiên tiến, hiện đại và hiệu quả nhất đang được các doanh nghiệp, tập đoàn nước ngoài vận dụng nhuần nhuyễn, đầy kinh nghiệm.
Ở Việt Nam, khái niệm tài sản trí tuệ còn được phần lớn người Việt Nam nhận thức rất mơ hồ, trong lĩnh vực bản quyền tác giả lại càng khó nắm bắt hơn. Đơn cử một ví dụ : Khả năng nhận diện được quyền tác giả được tạo ra từ thời điểm nào, ai là chủ sở hữu, đồng sở hữu, tác giả, đồng tác giả, quyền lợi được hưởng như thế nào, tỷ lệ bao nhiêu, các khía cạnh thương mại, tài chính khi khai thác, sử dụng giá trị loại tài sản đặc biệt này theo thời gian, theo lĩnh vực sử dụng, theo mục đích sử dụng còn là vấn đề khá lạ lẫm ở ta hiện nay.
Kết luận bài viết, lấy câu “Dĩ hoà vi quý” làm căn bản, phương châm để giải quyết việc này, cốt sao cho có lợi nhất đối với người hâm mộ bóng đá ViệtNam. Hành động bầu Kiên là đúng đắn, phù hợp với nguyện vọng đại đa số người hâm mộ ViệtNam, tuy nhiên cũng xin lưu ý răng tất cả hành xử phải dựa trên pháp luật thì tổ chức mới bền vững được.

Luật sư Nguyễn Tư Thúc
Công ty Luật sở hữu trí tuệ Thúc